[Arb. Özgür Koca]

ALACAĞIN TEMLİKİ İÇİN VEKÂLETNAMEDE ÖZEL YETKİ BULUNMASI GEREKİR Mİ?

"Ahzu Kabz" Yetkisi Alacağın Üçüncü Kişiye Temlik Edilmesi Yetkisini Kapsamaz

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas No: 2023/4621 Karar No: 2024/2026 Karar Tarihi: 25.06.2024

KARARIN ÖZETİ

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, vekil aracılığıyla gerçekleştirilen alacağın temliki işlemleri bakımından önemli bir değerlendirmede bulunmuştur.

Somut olayda vekil tarafından, müvekkil lehine hükmedilmiş bulunan kamulaştırmasız el atma tazminatı alacağı üçüncü kişiye temlik edilmiştir. Ancak vekâletnamelerde, söz konusu alacağın üçüncü kişiye temlik edilmesine yönelik vekile verilmiş bir yetkinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Yargıtay özellikle;

"Ahzu kabz yetkisinin alacağın temliki yetkisini kapsamamasına..."

şeklindeki tespitiyle, vekâletnamede bulunan alacağı tahsil etme ve ahzu kabz yetkisinin tek başına alacağın üçüncü kişiye devredilmesi yetkisini vermediğini kabul etmiştir.

Bu nedenle vekilin, vekâletnamede kendisine verilmemiş bir temlik yetkisine dayanarak yaptığı alacağın devri işleminin müvekkil yönünden geçersiz olduğu sonucuna ulaşılmıştır.



UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık;

1. Vekilin müvekkiline ait alacağı üçüncü kişiye temlik etmeye yetkili olup olmadığı,

2. Vekâletnamede bulunan "ahzu kabz" yetkisinin alacağın temlikini de kapsayıp kapsamadığı,

3. Yetkisiz olarak gerçekleştirildiği ileri sürülen temlik sözleşmesinin müvekkil yönünden geçerli olup olmadığı,

4. Temlik sözleşmesine dayanılarak başlatılan icra takibinin hukuki durumunun ne olacağı

noktalarında toplanmaktadır.



SOMUT OLAY

Davacı lehine, . Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/254 E., 2014/*** K. sayılı dosyasında görülen kamulaştırmasız el atma davası sonucunda tazminata hükmedilmiştir.

Bu ilama dayalı alacağın tahsili amacıyla . İcra Müdürlüğünün 2017/38** E. sayılı dosyasında takip başlatılmıştır.

Ancak davacıya ait alacağın, vekil tarafından üçüncü kişiye temlik edildiği ortaya çıkmıştır.

Davacı ise;

Temlik karşılığında herhangi bir bedel almadığını, Temlik alacaklısıyla temliki gerektirecek bir borç ilişkisi bulunmadığını, Temlik işlemi için vekile yetki vermediğini, Yaklaşık 18 milyonluk alacağın 100.000 TL karşılığında temlik edilmesinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, Temlik sözleşmesinin geçersiz olduğunu

ileri sürerek temlik sözleşmesinin ve buna dayanılarak başlatılan icra takibinin iptalini istemiştir.



İLK DERECE MAHKEMESİ: ÖZEL YETKİ GEREKMEZ

İlk Derece Mahkemesi davayı reddetmiştir.

Mahkemeye göre;

Alacağın temliki işlemi yapılması için vekile özel yetki verilmesine gerek bulunmamaktadır.

Mahkeme, temlik sözleşmesinin geçerli bir vekâletnameye dayanılarak gerçekleştirildiğini ve vekâletnamenin geçerlilik şartlarında bir eksiklik bulunmadığını kabul etmiştir.

Ayrıca temlik sözleşmesinin kamu düzenine veya emredici hukuk kurallarına aykırı olduğu iddiasının davacı tarafından ispatlanamadığı değerlendirilmiştir.

Bu gerekçelerle dava reddedilmiştir.



BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ: SOMUT ALACAĞIN DEVRİNE YÖNELİK YETKİ YOK

Davacı tarafından yapılan istinaf başvurusu üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi farklı bir sonuca ulaşmıştır.

Bölge Adliye Mahkemesi, ... Noterliğinin 13.02.2009 tarihli ve ... yevmiye numaralı vekâletnamesini incelemiştir.

Vekâletnamede verilen yetkiler içerisinde;

. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/254 E., 2014/*** K. sayılı ilamıyla hükmedilen kamulaştırmasız el atma tazminatı alacağının üçüncü kişiye devredilmesine yönelik bir irade açıklamasının bulunmadığı

sonucuna varılmıştır.

Bu nedenle İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak dava kabul edilmiş ve temlik sözleşmesinin davacı yönünden iptaline karar verilmiştir.

Temlike bağlı olarak başlatılan icra takibi de davacı yönünden iptal edilmiştir.



YARGITAY 3. HUKUK DAİRESİNİN DEĞERLENDİRMESİ

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, Bölge Adliye Mahkemesinin kararını hukuka uygun bulmuş ve onamıştır.

Kararın en önemli bölümü şudur:

"Dosyada bulunan vekaletnamelerde ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/254 E., 2014/*** K. sayılı ilamı ile hükmedilen alacağın üçüncü kişiye temlikine yönelik vekile verilen bir yetkiye yer verilmemiş olmasına, ahzu kabz yetkisinin alacağın temliki yetkisini kapsamamasına, buna bağlı olarak davacının vekili sıfatıyla alacağı temlik eden vekil (...) ile yapılan temlik sözleşmesinin davacı yönünden geçersiz olduğunun anlaşılmasına göre..."

Böylece Yargıtay, somut vekâletnamede alacağın üçüncü kişiye temlikine yönelik yetki bulunmaması ve ahzu kabz yetkisinin temlik yetkisini kapsamaması nedeniyle yapılan temlikin müvekkil yönünden geçersiz olduğunu kabul etmiştir.



AHZU KABZ YETKİSİ İLE TEMLİK YETKİSİ AYNI ŞEY DEĞİLDİR

Kararın uygulama bakımından en önemli noktası, "ahzu kabz" ile "alacağın temliki" arasındaki ayrımdır.

Ahzu kabz yetkisi esas itibarıyla vekilin müvekkili adına para veya diğer değerleri teslim alabilmesine ilişkindir.

Alacağın temliki ise alacağın tahsil edilmesinden farklı olarak, alacağın alacaklının malvarlığından çıkarılarak üçüncü kişinin malvarlığına geçirilmesi sonucunu doğuran bir tasarruf işlemidir.

Dolayısıyla;

Bir alacağı tahsil etmeye yetkili olmak, o alacağı üçüncü kişiye devretmeye de kendiliğinden yetkili olmak anlamına gelmez.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin bu kararında açıkça;

"Ahzu kabz yetkisinin alacağın temliki yetkisini kapsamaması"

tespitine yer verilmesi bu ayrımı somutlaştırmaktadır.



TBK m. 504 YÖNÜNDEN DEĞERLENDİRME

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 504. maddesi vekâletin kapsamına ilişkin düzenleme içermektedir.

Vekâletin kapsamı sözleşmede açıkça gösterilmemişse görülecek işin niteliğine göre belirlenmektedir.

Bununla birlikte vekilin müvekkili adına gerçekleştirebileceği işlemlerin kapsamının tespitinde vekâletnamede yer alan ifadelerin ve verilen yetkinin kapsamının dikkatle incelenmesi gerekir.

İncelenen kararda Yargıtay, genel olarak "alacağın temliki HMK anlamında mutlaka özel yetki gerektiren işlemlerdendir" şeklinde soyut ve sınırsız bir kural kurmak yerine, dosyada bulunan somut vekâletnamelerin içeriğinden hareket etmiştir.

Bu ayrım önemlidir.

Kararın ortaya koyduğu temel sonuç;

Somut vekâletnamede ilgili alacağın üçüncü kişiye temlik edilmesini kapsayan bir yetkinin bulunması gerektiği ve salt ahzu kabz yetkisinin bu sonucu doğurmayacağıdır.

ALACAĞIN DEVRİ BİR TASARRUF İŞLEMİDİR

Alacağın devri sonucunda alacak, devredenin malvarlığından çıkarak devralanın malvarlığına geçmektedir.

Bu yönüyle temlik, alacağın yalnızca tahsil edilmesine ilişkin bir işlem değildir.

Vekilin alacağı tahsil etmesi halinde elde edilen değer kural olarak müvekkilin malvarlığında kalmaya devam ederken; alacağın temlikinde alacağın kendisi üçüncü kişiye geçirilmektedir.

Bu nedenle vekâletnamenin kapsamı belirlenirken;

"alacağı tahsil etme"

ile

"alacağı üçüncü kişiye devretme"

işlemlerinin birbirinden ayrılması gerekir.

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin incelediğimiz kararında bu ayrım açık biçimde ortaya konulmuştur.



İCRA TAKİPLERİ BAKIMINDAN KARARIN ÖNEMİ

Karar icra uygulaması bakımından da önem taşımaktadır.

Takip dosyasındaki alacağın vekil aracılığıyla üçüncü kişiye temlik edilmesi halinde, temliknamenin şekli şartlarının yanında temlik işlemini gerçekleştiren vekilin vekâletnamesinin kapsamının da incelenmesi önem taşır.

Özellikle vekâletnamede yalnızca;

ahzu kabz, tahsil, ibra, dava ve takip, icra işlemlerini yürütme

gibi yetkilerin bulunması, Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin bu kararındaki değerlendirme uyarınca tek başına alacağın üçüncü kişiye temlik edilmesi yetkisinin bulunduğunu göstermemektedir.

Nitekim somut olayda vekâletnamede ahzu kabz yetkisinin bulunmasına rağmen Yargıtay, bu yetkinin temlik yetkisini kapsamadığını açıkça kabul etmiştir.



KARARDAN ÇIKAN TEMEL HUKUKİ SONUÇLAR

1- Ahzu kabz yetkisi ile alacağın temliki yetkisi birbirinden farklıdır.

2- Ahzu kabz yetkisi tek başına alacağın üçüncü kişiye temlik edilmesi yetkisini kapsamaz.

3- Vekâletnamenin kapsamı, temlik edilen somut alacak ve yapılan hukuki işlem dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

4- Vekâletnamede ilgili alacağın üçüncü kişiye temlikine yönelik yetki bulunmaması halinde, vekil tarafından gerçekleştirilen temlik işlemi müvekkil yönünden geçersiz kabul edilebilir.

5- Temlik sözleşmesinin geçersizliği, somut olayda bu temlike dayanılarak yürütülen icra takibinin hukuki durumunu da etkilemiştir.

6- Bir vekilin alacağı tahsil etme yetkisinin bulunması, alacağı müvekkilin malvarlığından çıkararak üçüncü kişiye devretme yetkisinin de bulunduğu anlamına gelmez.



UYGULAMADA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTA

Özellikle icra dosyalarında alacağın temliki söz konusu olduğunda yalnızca temlik sözleşmesinin noterlikçe düzenlenmiş veya onaylanmış olmasına bakılması yeterli olmayabilir.

Temlik eden kişi alacaklının vekili ise;

• Vekâletnamenin kapsamı, • Temlik yetkisinin bulunup bulunmadığı, • Verilen yetkinin somut alacağı kapsayıp kapsamadığı, • Temlik işleminin vekâlet ilişkisinin sınırları içerisinde kalıp kalmadığı

ayrıca değerlendirilmelidir.

Bu karar bakımından özellikle önem taşıyan husus, "ahzu kabz" ibaresinin tek başına temlik yetkisi olarak kabul edilmemesidir.



SONUÇ

Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 2023/4621 E., 2024/2026 K. sayılı kararı, vekâletnameye dayanılarak gerçekleştirilen alacağın temliki işlemlerinde vekâletnamenin kapsamının belirlenmesi bakımından önemli bir içtihattır.

Kararın uygulama açısından en dikkat çekici ilkesi;

"AHZU KABZ YETKİSİ ALACAĞIN TEMLİKİ YETKİSİNİ KAPSAMAZ."

şeklinde özetlenebilir.

Bununla birlikte kararın, "alacağın temliki her durumda HMK anlamında özel yetkiye tabi bir işlemdir" biçiminde genişletilerek yorumlanmaması gerekir. Yargıtay somut olayda vekâletnamelerin kapsamını incelemiş ve hükmedilen alacağın üçüncü kişiye temlikine yönelik vekile verilmiş bir yetkinin bulunmadığını belirleyici kabul etmiştir.

Bu nedenle uygulamada temlik işleminin vekil tarafından gerçekleştirilmesi halinde vekâletname içeriğinin ve özellikle temlik yetkisinin kapsamının ayrıca incelenmesi önem taşımaktadır.



Anahtar Kelimeler: alacağın temliki, alacağın devri, temlik yetkisi, özel yetki, vekâletname, ahzu kabz, tahsil yetkisi, vekilin temlik yetkisi, icra dosyası alacağının temliki, temlik sözleşmesinin geçersizliği, TBK 183, TBK 184, TBK 185, TBK 504, Yargıtay 3. Hukuk Dairesi

YARGITAY KARARININ TAM METNİ

Yargıtay 3. Hukuk Dairesi Esas No: 2023/4621 Karar No: 2024/2026 Karar Tarihi: 25.06.2024

İÇTİHAT METNİ

İNCELENEN KARARIN MAHKEMESİ: İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi

Taraflar arasındaki sözleşmenin ve takibin iptali davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın reddine karar verilmiştir.

Kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince davacının istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, yeniden davanın kabulüne karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalılardan Suat Nuri vekili tarafından duruşma istemli temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, 25.06.2024 tarihinde duruşma yapılmasına ve duruşma gününün taraflara davetiye ile bildirilmesine karar verilmiştir.

Belli edilen günde gelen davacı vekili Avukat ... ile davalı ... vekili Avukat ...'ın sözlü açıklamaları dinlenildikten sonra işin incelenerek karara bağlanması için uygun görülen saat 14.00'te Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlenerek dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA

Davacı vekili; .. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/254 E., 2014/*** K. sayılı dosyasında görülen kamulaştırmasız el atma davasının kısmen kabulüne karar verildiğini, alacağın tahsili için ... aleyhine 22.05.2014 tarihli ilama dayalı olarak, ... İcra Müdürlüğünün 2017/38** E. sayılı dosyası ile icra takibi başlatıldığını; söz konusu karara dair yapılan yargılamanın öncesinde ya da sonrasında davalı ve diğer davalı ile müvekkili arasında dosya alacağının temlikini gerektirecek herhangi bir alım-satım, borç-alacak işlemi gerçekleşmemiş olduğunu, temlik alacaklısı olarak görünen davalıdan herhangi bir bedel alınmadığını, bir vekaletname verilmediği gibi davalı lehine bir alacak sebebinin mevcut olmadığını, temlik sözleşmesinin kamu düzenine, emredici hukuk kurallarına aykırı olup, batıl ve sahte olduğunu; toplamda 18 milyon alacaktan vazgeçip 100.000,00 TL karşılığında alacağın temlikinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu ileri sürerek; . Noterliğinin 18.02.2016 tarih, *** yevmiye numaralı temlik sözleşmesinin iptali ile buna bağlı olarak başlatılan . İcra Dairesinin 2016/44** E. sayılı takibin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP

Davalı ... vekili; temlik sözleşmesinin geçerli olduğunu, davacı adına hareket eden A, A, Ateşdağlı'nın ... ve davalıyı vekil tayin ettiğini, verilen vekaletnameler ile kamulaştırma bedellerine ilişkin hak ve hisselerini satmak, bedellerini almak, davayı açmak ve sonuçlandırıp, kamulaştırma bedelini tahsil etmek, temlik, vs. her türlü işlemi yapmaya yetkili kılındığını; ibranamenin alındığını, 21.05.2009 tarihli vekaletnameyle ilgili olarak 18.02.2016 tarihinde yani temlik sözleşmesinden sonra azlin gerçekleştiğini; davacının temlik sözleşmesi karşılığı alacağını aldığını beyan ederek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; iptali istenen temlik sözleşmesinin geçerli bir vekaletnameye dayalı olarak yapılmış olduğu, alacağın temliki işlemi yapılması için vekile özel yetki verilmesine gerek olmadığından, söz konusu vekaletnamenin geçerlilik şartlarında herhangi bir aksaklık bulunmadığı, dosya kapsamından davaya konu temlik sözleşmesinin kamu düzenine ve emredici hukuk kurallarına aykırılığı tespit edilemediği, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 6 ncı maddesi uyarınca tarafların dayandıkları olguları ispatla mükellef oldukları, davacının davaya konu temlik sözleşmesinin kamu düzenine ve emredici hukuk kurallarına aykırılığını ispat edemediği gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF

A. İstinaf Yoluna Başvuranlar

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

B. İstinaf Sebepleri

Davacı vekili; belgenin sahte olduğunu, temlik yetkisinin verilmediğini, para alacaklarının devrine ilişkin temliklerin ivazsız yapılamayacağını, kanunen tanık dinlenilmesinin mümkün olmadığını belirterek, İlk Derece Mahkemesinin kararının kaldırılmasını istemiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararıyla; . Noterliğinin 13 Şubat 2009 tarihli ve *** yevmiye numaralı vekaletnamesi ile davacı tarafından A. A. Ateşdağlı'ya verilen yetkiler içinde, ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/254 E., 2014/*** K. sayılı ilamı ile hükmedilen kamulaştırmasız el atma tazminatı alacağının üçüncü kişiye devrine yönelik irade açıklaması bulunmadığı, dava konusu temlik sözleşmesinin dayanağı olmadığı gerekçesiyle; davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılmasına, davanın kabulü ile . Noterliğinin 18.02.2016 tarihli ve *** yevmiye numaralı, davacı adına velayeten davalı ... tarafından, davalı ...'ye yapılan 17.02.2016 tarihli temlik sözleşmesinin davacı yönünden iptaline, buna bağlı olarak . İcra Dairesinin 2016/44** E. sayılı takibinin davacı yönünden iptaline karar verilmiştir.

V. TEMYİZ

A. Temyiz Yoluna Başvuranlar

Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı, süresi içinde davalı ... vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri

Davalı vekili; Kanun'un ilgili maddesinde özel yetki gerektiren hallerin tahdidi olarak sayıldığını, Bölge Adliye Mahkemesinin "kamulaştırmasız el atma tazminatı alacağının üçüncü kişiye devrine yönelik irade açıklaması bulunmadığı" şeklindeki gerekçesinin kanuna aykırılık teşkil ettiğini, davacı tarafından bir sınırlama yapılmadan hukuk düzeninin elverdiği her türlü hukukî işlemi herkesle yapmak üzere verilmiş bir genel vekaletname olduğunu, temlik işleminin de bu vekaletnamedeki genel yetkiler ile davalı ... tarafından gerçekleştirildiğini, her iki vekaletnamede de "ahzu kabz, alacağı alma ve ibra" yetkilerinin mevcut olduğunu, yapılan ödemeler ve vekaletnamedeki yetkiler kapsamında ibranameler alındığını, sözleşmenin imzalandığı 13.04.2012 tarihinde vekaletnameye ilişkin herhangi bir azilname bulunmadığını belirterek; kararın bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.

C. Gerekçe

1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme

Uyuşmazlık, alacağın temlikinin geçersiz olduğu iddiasıyla iptali ile bu temlik sözlemesine istinaden yapılan icra takibinin iptali istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 183, 184, 185 ve 504 üncü maddeleri.

3. Değerlendirme

Temyizen incelenen kararda belirtilen gerekçeye, dosyada bulunan vekaletnamelerde ... Asliye Hukuk Mahkemesinin 2010/254 E., 2014/*** K. sayılı ilamı ile hükmedilen alacağın üçüncü kişiye temlikine yönelik vekile verilen bir yetkiye yer verilmemiş olmasına, ahzu kabz yetkisinin alacağın temliki yetkisini kapsamamasına, buna bağlı olarak davacının vekili sıfatıyla alacağı temlik eden vekil (davalı ...) ile yapılan temlik sözleşmesinin davacı yönünden geçersiz olduğunun anlaşılmasına göre; davalı vekilinin tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun olan kararın onanmasına karar vermek gerekmiştir.

VI. KARAR

Açıklanan sebeplerle;

Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,

17.100,00 TL Yargıtay duruşması vekalet ücretinin davalı ...'den alınarak davacıya verilmesine,

Aşağıda yazılı bakiye temyiz harcının temyiz edene yükletilmesine,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

25.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

FORUMADALET.NET – İcra ve İflas Hukuku • Yargıtay Kararları • Hukuki İçtihat ve Uygulama