[Özgür KOCA]

Davacı idare tarafından davalı işçiye yapılan fazla ödemenin sebepsiz zenginleşme kurallarına göre davalıdan iadesi talebine ilişkindir.

Mahkemece, İİK'nun 361. maddesi kapsamında hukuki yarar yokluğu nedeni ile davanın usulden reddine karar verilmiştir.

İİK'nun 361. maddesi gereğince icra dairelerince borçludan fazla para tahsil olunarak alacaklıya verildiği, yahut yanlışlıkla bir tarafa para tediye olunduğu hesap neticesinde anlaşılırsa verilen para ayrıca hükme hacet kalmaksızın o kimseden geri alınır.

Anılan madde hükmü, ilamlı veya ilamsız tüm icra takiplerinde, her ne sebeple olursa olsun, borçludan fazla para tahsil edilen her durumda uygulama yeri ve alanı bulunan, özel bir hükümdür.

Buna göre, icra daireleri, hesaplama sonucunda fazladan tahsil edildiği ortaya çıkan tutarları, ayrı bir mahkeme hükmüne gerek olmaksızın, borçluya  geri  vermekle yükümlüdürler. Açıktır ki, burada, icra müdürüne kanun tarafından verilmiş, özel bir görev ve daha da önemlisi cebri icra gücünün kullanılması kapsamındaki bir yetki söz konusudur. İcra müdürü, dayanağı ve şekli ne olursa olsun, girişilmiş bir icra takibinde, borçludan tahsil edilen paranın, tahsili gerekenden daha fazla olduğunun (veya yanlışlıkla bir tarafa para tediye olunduğunun) hesap sonucunda belirlediği durumlarda, cebri icra gücünü kullanarak, fazla tahsilatı borçluya geri verecektir(HGK'nun 2009/17-242 E., 2009/290 K. ve 24.06.2009 tarihli kararı).

Şu halde İİK'nun 361. maddesi hükmünün uygulanabilmesi için icra dairesince borçludan "tahsil edilmiş" bir para mevcut olmalıdır.

Ne var ki; dava konusu uyuşmazlık İİK'nun 361. maddesi kapsamında icra dairesi tarafından hata sonucu borçludan fazla tahsil edilmiş para alacağına ilişkin olmayıp, takibe konu alacağa ilişkin mahkeme ilamının hüküm fıkrasındaki alacak tutarı ile takip talebinde belirtilen alacak tutarının birbirini teyit etmemesi nedeni ile davalıya yapılan fazla ödemeye ilişkindir.

TBK.'nun 77-82 maddeleri gereğince sebepsiz zenginleşme hükümlerine göre taraflar karşılıklı olarak ancak verdiklerini geri alma hakkına sahiptirler. Sebepsiz zenginleşmeden  söz edilebilmesi için, bir tarafın malvarlığının diğer tarafın malvarlığı aleyhine çoğalması gerekir. İade borcunun kapsamını belirlemede öncelikle fakirleşme ve zenginleşme zamanının tespit edilmesi gerekir.

Belirtilen nedenlerle, mahkemece; eldeki davadaki uyuşmazlığın sebepsiz zenginleşmeden kaynaklanan alacak talebi olarak kabul edilerek yapılacak yargılama neticesinde hasıl olacak sonuca göre bir karar verilmesi gerekirken, davanın HMK 114/1 -h ve 115/2 maddeleri gereğince hukuki yarar yokluğu sebebiyle usulden reddine ilişkin  hüküm kurulması doğru görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile HMK.'nun 353/1-a.4 maddesi gereğince, mahkeme kararının kaldırılarak dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine karar vermek gerekmiştir. (T.C. ANKARA BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ 24.HUKUK DAİRESİ T:09/02/2022, E:2021/1196, K:2022/145)