[Arb. Özgür Koca]

AYIPLI MALIN AYIPSIZ MİSLİYLE DEĞİŞTİRİLMESİ KARARLARINDA İCRA TAKİBİ NASIL YAPILIR? MAKİNA DEĞERİ NASIL BELİRLENİR? – YARGITAY 12. HD 2025/8594 E. 2026/842 K.

Ayıplı mal davalarında mahkemeler tarafından sıklıkla:

• "Ayıpsız misli ile değiştirilmesine",
• "Misli ile değişim mümkün olmazsa bedelinin tahsiline"

şeklinde kararlar verilmektedir.

Özellikle:

• Sanayi makineleri,
• Tekstil makineleri,
• Üretim ekipmanları,
• Endüstriyel cihazlar,
• İthal makineler

bakımından bu tür kararların icra aşamasında nasıl uygulanacağı uygulamada ciddi uyuşmazlıklara neden olmaktadır.

Çünkü çoğu zaman:

• Aynı model artık üretilmemektedir,
• Yeni model eski modelden teknik olarak farklıdır,
• Makinenin güncel rayiç değeri tartışmalıdır,
• İcra müdürlüğünün yaptığı değer tespiti gerçeği yansıtmamaktadır,
• Bilirkişi raporları teknik inceleme yerine enflasyon hesabına dayanmaktadır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2025/8594 Esas, 2026/842 Karar sayılı ilamı; ayıpsız misliyle değiştirme kararlarının icrası, İİK m.24 uygulaması, makine değerinin nasıl belirleneceği ve bilirkişi incelemesinin nasıl yapılması gerektiği konusunda son derece önemli ilkeler ortaya koymuştur.

Bu karar özellikle:

• Ayıplı mal davaları,
• Ayıpsız misliyle değiştirme,
• Makina değişimi,
• İlamlı icra,
• İİK 24 uygulaması,
• Kıymet takdiri,
• Makina rayiç değeri,
• Bilirkişi raporu,
• Endüstriyel makina uyuşmazlıkları

bakımından emsal niteliğindedir.

OLAYIN ÖZETİ

Uyuşmazlıkta mahkeme tarafından:

Bir kumaş kesim makinasının ayıpsız misli ile değiştirilmesine

karar verilmiştir.

Kararda ayrıca:

Misli ile değişimin mümkün olmaması halinde İİK m.24 hükümlerinin uygulanacağı

belirtilmiştir.

Ancak icra aşamasında önemli bir sorun ortaya çıkmıştır.

Çünkü:

Makinenin aynı modelinin artık üretilmediği anlaşılmıştır.

Bunun üzerine icra müdürlüğü tarafından makinenin değeri belirlenmiştir.

Fakat alacaklı vekili:

• Belirlenen değerin gerçeği yansıtmadığını,
• Makinenin gerçek piyasa değerinin çok daha yüksek olduğunu,
• Eksik inceleme yapıldığını

ileri sürerek icra mahkemesine başvurmuştur.

İLK DERECE MAHKEMESİ NEDEN HATALI BULUNDU?

Mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırmıştır.

Bilirkişi ise:

Makinenin geçmiş tarihteki satış değerini Yİ-ÜFE artış oranı üzerinden güncelleyerek bir hesaplama yapmıştır.

Mahkeme de bu raporu esas almıştır.

Ancak Yargıtay bu yöntemi hukuka aykırı bulmuştur.

YARGITAY'A GÖRE TEMEL HATA NEDİR?

Yargıtay'a göre bilirkişi raporu:

• Teknik inceleme içermemektedir,
• Muadil makina karşılaştırması yapmamaktadır,
• Donanım farklarını ortaya koymamaktadır,
• Gerçek rayiç değer tespiti yapmamaktadır,
• Sadece enflasyon hesabına dayanmaktadır.

Bu nedenle:

Hüküm kurmaya elverişli değildir.

İİK 24. MADDE NEDİR?

Kararın temelini İcra ve İflas Kanunu'nun 24. maddesi oluşturmaktadır.

İİK m.24 taşınır teslimine ilişkin ilamların nasıl icra edileceğini düzenlemektedir.

Maddeye göre:

• Taşınır mal borçluda varsa zorla alınır ve alacaklıya teslim edilir,
• Taşınır mevcut değilse ilamda yazılı değeri tahsil edilir,
• Değer ilamda belirtilmemişse icra müdürü tarafından rayiç değeri belirlenir,
• Tarafların bu işleme karşı icra mahkemesine şikayet hakkı vardır.

AYIPSIZ MİSLİYLE DEĞİŞTİRME KARARLARI NASIL İCRA EDİLİR?

Uygulamada mahkemeler genellikle:

"Ayıpsız misli ile değiştirilmesine"

şeklinde hüküm kurmaktadır.

Ancak sorun şurada ortaya çıkmaktadır:

• Ürün artık üretilmiyor olabilir,
• Aynı model piyasada bulunmayabilir,
• Yeni model teknik olarak farklı olabilir,
• Yeni cihazın donanımı eski modelden üstün olabilir.

İşte bu durumda doğrudan yeni modelin tam bedeli esas alınamaz.

Yargıtay'a göre detaylı teknik inceleme yapılmalıdır.

YARGITAY'A GÖRE MAKİNA DEĞERİ NASIL BELİRLENMELİ?

Kararın en önemli bölümü budur.

Yargıtay açık şekilde belirtmiştir ki:

Yeni model makina ile ayıplı makina teknik olarak karşılaştırılmalıdır.

Bu kapsamda:

• Yeni makinanın teknik özellikleri incelenmeli,
• Donanım farkları belirlenmeli,
• Eksik ve üstün özellikler tespit edilmeli,
• Eklenen sistemlerin parasal değeri hesaplanmalı,
• Ayıplı makinada bulunmayan yeni donanımların bedeli düşülmelidir.

Ancak bundan sonra gerçek rayiç değer belirlenebilir.

YARGITAY'IN GETİRDİĞİ KRİTİK KRİTERLER

Kararda özellikle şu kriterler vurgulanmıştır:

• Muadil makina araştırması yapılmalıdır,
• Teknik kataloglar incelenmelidir,
• Makina kitapçıkları dosyaya sunulmalıdır,
• Teknik donanım farkları belirlenmelidir,
• Parasal karşılıkları hesaplanmalıdır,
• Gerçek piyasa değeri tespit edilmelidir.

SADECE ENFLASYON HESABI YETERLİ DEĞİLDİR

Kararın en önemli sonuçlarından biri de budur.

Yargıtay'a göre:

Sadece Yİ-ÜFE artışı üzerinden değer belirlenemez.

Çünkü makina değerleri:

• Teknolojik gelişmeler,
• Donanım değişiklikleri,
• Üretim farklılıkları,
• Piyasa koşulları,
• İthalat maliyetleri,
• Yedek parça durumu

gibi çok sayıda faktöre bağlıdır.

Bu nedenle teknik analiz zorunludur.

İCRA MÜDÜRLÜĞÜNÜN KIYMET TAKDİRİNE İTİRAZ MÜMKÜN MÜ?

Evet.

Kararda açık şekilde belirtildiği üzere:

İcra müdürlüğünün belirlediği değere karşı icra mahkemesine şikayet yoluna gidilebilir.

İcra mahkemesi de:

Uzman bilirkişi incelemesi yaptırarak denetim yapabilir.

HACİZ TARİHİNDEKİ RAYİÇ DEĞER NEDEN ÖNEMLİ?

Yargıtay kararında özellikle:

Haciz tarihindeki rayiç değerin esas alınması gerektiği (icra dosyasındaki değer belirleme tarihindeki)

vurgulanmıştır.

Çünkü:

• İcra işlemleri o tarihteki ekonomik koşullara göre yürütülür,
• Sonraki fiyat değişimleri tek başına belirleyici değildir,
• Gerçek zarar o tarihte ortaya çıkar.

KARARIN SANAYİ VE TİCARİ UYUŞMAZLIKLAR AÇISINDAN ÖNEMİ

Bu karar özellikle:

• Tekstil sektörü,
• Sanayi makineleri,
• Üretim hatları,
• İthal cihazlar,
• CNC makineleri,
• Otomasyon sistemleri,
• Fabrika ekipmanları

bakımından son derece önemlidir.

Çünkü uygulamada:

Ayıplı makina uyuşmazlıklarında gerçek değer tespiti en büyük sorunlardan biridir.

ALACAKLILAR AÇISINDAN KARARIN ÖNEMİ

Karar alacaklılara önemli avantaj sağlamaktadır.

Çünkü artık:

• Eksik bilirkişi raporlarına itiraz edilebilecek,
• Teknik inceleme talep edilebilecek,
• Muadil makina karşılaştırması istenebilecek,
• Gerçek piyasa değeri araştırılabilecek.

BORÇLULAR AÇISINDAN KARARIN ÖNEMİ

Karar borçlular bakımından da önemlidir.

Çünkü:

• Yeni modelin tüm bedelinden sorumlu tutulmaları önlenmiştir,
• Ek donanımların değeri ayrıştırılacaktır,
• Haksız yüksek bedel hesaplarının önüne geçilecektir.

BİLİRKİŞİ RAPORLARI NASIL OLMALI?

Karara göre bilirkişi raporları:

• Teknik analiz içermeli,
• Somut karşılaştırma yapmalı,
• Makina özelliklerini tek tek incelemeli,
• Donanım farklarını göstermeli,
• Piyasa araştırması yapmalı,
• Gerekçeli hesaplama içermelidir.

Aksi halde rapor hükme esas alınamaz.

YARGITAY'IN VERDİĞİ TEMEL MESAJ

Kararın özeti niteliğindeki en önemli mesaj şudur:

Ayıpsız misliyle değiştirme kararlarında makina değeri belirlenirken yalnızca enflasyon hesabı yapılamaz; teknik özellikler, donanım farkları ve muadil cihaz incelemesi mutlaka yapılmalıdır.

SONUÇ

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 2025/8594 E., 2026/842 K. sayılı kararı; ayıplı mal davaları ve ayıpsız misliyle değiştirme kararlarının icrası bakımından çok önemli bir içtihat niteliğindedir.

Karara göre:

• İİK m.24 kapsamında icra müdürlüğünün değer tespiti denetlenebilir,
• İcra mahkemesi uzman bilirkişi incelemesi yaptırmalıdır,
• Yeni makina ile eski makina teknik olarak karşılaştırılmalıdır,
• Donanım farkları ayrıştırılmalıdır,
• Gerçek rayiç değer belirlenmelidir,
• Sadece Yİ-ÜFE hesabına dayanılarak karar verilemez.

Bu karar özellikle ayıplı makina davaları, sanayi ekipmanı uyuşmazlıkları ve ilamlı icra süreçleri bakımından uygulamaya yön verecek son derece önemli bir Yargıtay kararıdır.


KARAR METNİ

T.C.
YARGITAY
12. Hukuk Dairesi

2025/8594 E.
2026/842 K.


"İçtihat Metni"
MAHKEMESİ : İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davacı/alacaklı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü:

İlamlı takipte, alacaklı vekili İcra mahkemesine başvurusunda, ayıpsız misli ile değiştirilmesine karar verilen makinanın üretimi olmadığı için İcra Müdürlüğünce değer tespiti yapılmışsa da bunun makinanın gerçek değerini yansıtmadığını ileri sürerek İİK'nın 24. maddesi uyarınca kıymet takdiri yaptırılarak makinanın güncel değerinin belirlenmesini talep ettiği, Mahkemece, bilirkişi incelemesi yaptırılarak 08.12.2024 tarihli bilirkişi raporu hükme esas alınmak suretiyle makinanın 20.12.2020 tarihi itibariyle değerinin 333.760,28 TL olarak tespit edildiği, tespit edilen değerin icra dosyasındaki değerden düşük olması sebebiyle de şikayetin reddine karar verildiği, şikayet eden alacaklı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun reddine karar verildiği, anılan kararın şikayet eden alacaklı vekili tarafça temyiz edildiği anlaşılmıştır.

Sair temyiz itirazları yerinde değil ise de;

Somut olayda takibe konu ilamın hüküm bölümünde dava konusu olan ... marka ve model kumaş kesim makinasının ayıpsız misli ile değiştirilmesine, misli ile değiştirilmesi mümkün olmadığı takdirde, İİK'nın 24.maddesi gereğince işem yapılması yönünde karar verilmiştir.
İİK'nın 24. maddesinin 1, 3, 4 ve 5. fıkralarında, taşınır teslimine dair ilam icra dairesine verilince, icra müdürünün icra emri tebliği ile 7 gün içinde o şeyin teslimini emredeceği, hükmolunan taşınır veya misli borçlu yedinde bulunursa zorla alınıp alacaklıya verileceği, yedinde bulunmazsa ilamda yazılı değerinin alınacağı, ödenmezse ayrıca icra emrine gerek kalmaksızın haciz yoluyla tahsil olunacağı, taşınır malın değeri ilamda yazılı olmadığı veya ihtilaflı bulunduğu takdirde icra müdürü tarafından haczin yapıldığı tarihteki rayice göre takdir olunacağı belirtildiği gibi hükmolunan taşınırın değerinin borsa ve ticaret odası olmayan yerlerde icra müdürü tarafından seçilecek bilirkişiden sorulup alınacak cevaba göre tayin olunacağı belirtildikten sonra maddenin son fıkrasında "ilgililerin bu hususta icra mahkemesine şikayet haklarının olduğu" hükmüne yer verilmiştir.

Yine son fıkrada yer verilen bu düzenlemenin, icra müdürünün belirlediği taşınırın değerinin taraflarca şikayet konusu edilmesi halinde, icra mahkemesine denetleme yetkisi tanıdığının, bu denetlemenin de icra hakimi tarafından uzman bilirkişiden rapor alınmak suretiyle gerçekleştirebileceğinin kabulü gerekir.

O halde; mahkemece, ilamda yenisi ile değiştirilmesine karar verilen ayıplı makina ile aynı marka ve model yeni bir makinanın teknik donanımlarını gösteren bilgi, belge ve varsa donanımı gösteren makinalara ait kitapçıkların taraflardan temin edilerek, farkların somut olarak tespiti, üstün ve eksik özelliklerin ve parasal karşılıklarının belirlenmesi; yeni makinada bulunup da ayıplı makinada bulunmayan aksamın değeri düşülmek suretiyle ayıplı makinanın haciz tarihindeki (icra dosyasındaki değer belirleme tarihindeki) değerinin ne olacağı hususunda yeniden bilirkişi incelemesi yaptırılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken, makinanın satış tarihindeki değerinin TL karşılığının Yİ-ÜFE' artışı hesaplanarak tespit edilen, muadil makine nazara alınmadan şikayete konu taşınırın değerini belirleyen yukarıdaki kriterlere ve dolayısıyla, hüküm kurmaya elverişli olmayan 08.12.2024 tarihli bilirkişi raporuna itibar edilerek sonuca gidilmesi isabetsiz olup kararın bozulması gerekmiştir.

SONUÇ:
Şikayet eden alacaklı vekilinin temyiz isteminin kabulü ile yukarıda yazılı nedenlerle 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/1. maddesi uyarınca, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesinin 30.09.2025 tarih ve 2025/404 E.-2025/1487 K. sayılı kararının KALDIRILMASINA, İzmir 9. İcra Hukuk Mahkemesinin 16.01.2025 tarih ve 2024/251 E.-2025/71 K. sayılı kararının BOZULMASINA, peşin alınan harcın istek halinde ilgiliye iadesine, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin de Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 11.02.2026 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.