[Özgür Koca]

İcra Müdürlüklerinde çok sık karşılaşılan tereddütlü durumlardan biri, ipotek (rehin) alacaklısının muaccel alacağı için ipoteğin (rehnin) paraya çevrilmesi yoluyla takibe geçmeyip bu alacağı için borçludan aldığı kambiyo senedini takibe koyarak kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takibe geçmesi ve ipotekli (rehinli) malın satışı sırasında ipotek alacaklısı sıfatıyla alacağına mahsuben ihaleye katılması ya da mahcuzun üçüncü bir kişiye ihalesi sonrası alacaklıya ipotek (rehin) alacaklısı sıfatıyla ödeme yapılması sırasında harcın hangi oran (% 2,27 veya %11,38) üzerinden alınması gerektiği hususudur. Bu konuya ilgili gerekçeli değerlendirmemiz aşağıdaki gibidir.


*İcra ve İflas Kanunu M. 45 "Rehinle temin edilmiş bir alacağın borçlusu iflasa tabi şahıslardan olsa bile alacaklı yalnız rehinin paraya çevrilmesi yoliyle takip yapabilir. .... Police ve emre muharrer senetlerle çekler hakkındaki 167 nci madde hükmü mahfuzdur."
*İcra ve İflas Kanunu M. 167 "Alacağı çek, poliçe veya emre muharrer senete müstenit olan alacaklı, alacak rehinle temin edilmiş olsa bile, bu bölümdeki hususi usullere göre haciz yolu ile veya borçlu iflasa tabi şahıslardan ise iflas yolu ile takipte bulunabilir."
*İcra ve İflas Kanunu M. 125/3 "Taşınmaz rehinle temin edilmiş muaccel borçlar, müşteriye devredilmeyip satış bedelinden tercihen ödenir"
*Harçlar Kanununa ekli (1) Sayılı Tarife B-1-3e göre "Takip talebi bulunmayan alacaklılara İcra ve İflas Kanununun 125 inci maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince ödenen paralardan %2,27" oranında harç alınır.
*Harçlar Kanununa ekli (1) Sayılı Tarife B-1-3c göre "Haczedilen veya rehinli malların satılıp paraya çevrilmesi suretiyle tahsil olunan paralardan %11,38" oranında harç alınır.


Yukarıda yer verdiğimiz Kanun maddelerinden yola çıkarak aşağıdaki şekilde değerlendirme yapabiliriz.

Takip talebi BULUNMAYAN alacaklıya taşınmaz rehniyle (ipotek) temin edilen muaccel alacağı ödenirken %2,27 oranında harç alınması gerekir ancak takip talebi BULUNAN alacaklıya taşınmaz rehniyle temin edilen muaccel alacağı ödenirken (satış bedelinden) %11,38 oranında harç alınması gerekir.

Kanunda "Takip talebi bulunmayan alacaklılara..." şeklinde bir ifade kullanılmış, ancak "rehnin (ipoteğin) paraya çevrilmesi yolu ile takip talebi bulunmayan" şeklinde takip türü kısıtlamasına yer verilmemiştir. Satış bedeli ödenirken %2,27 oranında harç alınması için alacaklıya taşınmaz rehniyle temin edilen alacağının ödenmesi yanında alacaklının bu alacağı için takip talebinde bulunmamış olması gerekir. KANUN, alacaklıya taşınmaz rehniyle teminat altına alınan alacağı için yalnızca İPÇY ile takip yapma zorunluluğu getirmemiş, (İİK m. 167) elinde bu alacak için kambiyo senedi bulunan alacaklının seçimlik hakkını kullanarak kambiyo senetlerine özgü takip de yapabileceğini düzenlemiştir. Ancak rehinle teminat altına alınmış ve ayrıca kambiyo senedine de bağlanmış alacağın tahsili amacıyla, borçlu aleyhine tahsilde tekerrür olmamak kaydı ile aynı anda ve sıra gözetilmeksizin hem rehnin paraya çevrilmesi yolu ile, hem de kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takip yapılamaz (Yargıtay İBBGK T:20/01/2023, E. 2021/2 K. 2023/1). Bu nedenle aynı alacak için ya İPÇY ile takip ya da kambiyo senetlerine özgü takip türlerinden birinin seçilmesi gerekir.

SONUÇ olarak taşınmaz rehniyle temin edilen alacak yönünden kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takip yapan alacaklıya satış sonrası ipotek alacaklısı sıfatı ile ödeme yapılırken (yada alacağa mahsuben alışta) -bu alacak için kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte bulunulduğundan- Harçlar Kanununa ekli (1) Sayılı Tarife B-1-3e göre (%2,27) değil de B-1-3c' ye göre %11,38 oranında harç alınması gerekir.

Bu konuda yerleşik yargı içtihatları %2,27 oranında harç alınması yönünde idi ancak biz yukarıda açıkladığımız gerekçelerle bu içtihatlara katılmıyoruz. Ayrıca bu konuda gerekçesi farklı ancak sonucu aynı olan Yargıtay 12. HD'nin güncel bir kararı ise şöyledir. "Alacaklı Ş....  T.A.Ş. tarafından başlatılan kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte hacizli taşınmazın 4.430.000,00 TL bedelle alacağa mahsuben ihale edildiği, icra müdürlüğünce satış bedeli üzerinden %11,38 oranında tahsil harcı alındığı, alacaklının 26.07.2021 tarihli talebi ile taşınmazda banka lehine 18.450.000,00 TL bedelli ipotekler bulunması ve taşınmazın ipotek alacağına mahsuben alınması nedeniyle tahsil harcının %2,27 oranında alınması gerektiğinden fazladan alınan 403.573,00 TL tahsil harcının iadesi isteminin icra müdürlüğünün 13.08.2021 tarihli kararı ile reddedildiği görülmüştür. Her ne kadar ALACAKLI TARAFINDAN İPOTEĞİN PARAYA ÇEVRİLMESİ YOLUYLA TAKİP YAPILMAMIŞ İSE DE elde edilen para Devletin cebri icra organları vasıtasıyla yapılan satıştan elde edilmiş olduğundan, 492 sayılı Harçlar Kanunu ekli 1 sayılı tarifenin B.I/3-c bendine göre %11,38 ORANINDA TAHSİL HARCI alınması gerekir." (Yargıtay 12. HD. T:02.10.2024, E:2024/2566, K:2024/8025 bu karar dikkate alınarak verilen kararlar Adana BAM 10. HD. T:24/12/2024, E:2023/249, K:2024/2737, İstanbul BAM 21. HD. T:04/02/2025, E:2024/3496, K:2025/174)

[Özgür Koca]

YUKARIDAKİ DÜŞÜNCEMİZİ DESTEKLER YARGITAY KARARI AŞAĞIDAKİ GİBİDİR.


T.C.
YARGITAY
12. Hukuk Dairesi
                                                                                                   

ESAS NO    : 2024/7772
KARAR NO: 2025/893   


İNCELENEN KARARIN
MAHKEMESİ: Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk Dairesi
TARİHİ    : 24.10.2024
NUMARASI    : 2023/1762-2024/1477
DAVACI    : Alacaklı : D. Anonim Şirketi
DAVALI    : İlgili  : Gelir İdaresi Başkanlığı

Yukarıda tarih ve numarası yazılı Bölge Adliye Mahkemesince verilen kararın müddeti içinde temyizen tetkiki davalı tarafından istenmesi üzerine bu işle ilgili dosya daireye gönderilmiş olup, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve dosya içerisindeki tüm belgeler okunup incelendikten sonra işin gereği görüşülüp düşünüldü: 

Şikayetçi alacaklı tarafından borçlular hakkında tahsilde tekerrür etmemek kaydıyla kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla icra takibi başlatıldığı, iş bu takipte aynı zamanda alacaklı lehine rehinli olan 06 * 717* - 06 * 712* - 06 * 705* plakalı araçların icradan yapılan ihale ile 3. şahsa satıldığı ve elde edilen paradan  %11,38 oranında tahsil harcı alınarak paranın rehin alacaklısına gönderildiği, alacaklı vekilinin satılan araçların aynı zamanda müvekkilleri lehine rehinli olduğu ve rehinin paraya çevrilmesi yolu ile takip başlatılmadığı için %2,27 oranında harç kesilerek araçların tescili için talepte bulunduğu, icra müdürlüğünce 11,38 oranında harç alındığı, alacaklı vekilinin bu işlemi şikayet ettiği, icra mahkemesince "şikayetin kabulü ile; takip dosyasında 04/07/2023 tarihli icra müdürlüğü işleminin iptaline, tahsil harcının % 2,27 oranında hesaplanmasına, fazladan alınan harcın davacı tarafa iadesine" karar verildiği, bu kararın Gelir İdaresi Başkanlığınca istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesi tarafından istinafın esastan reddine karar verildiği, bu kerre ilgili Gelir İdaresi Başkanlığınca Bölge Adliye Mahkemesi karanının temyiz edildiği anlaşılmaktadır.

Harçlar Kanununa ekli 1 sayılı tarifede İcra ve İflas Harçları kısmının I/3-c maddesinde "Haczedilen veya rehinli malların satılıp paraya çevrilmesi suretiyle tahsil olunan paralardan (Yüzde 11,38)", aynı tarifenin I/3-e maddesinde "Takip talebi bulunmayan alacaklılara İcra ve İflas Kanununun 125 inci maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince ödenen paralardan (Yüzde 2,27) oranında harç alınacağına ilişkin düzenleme bulunmaktadır.

Alacaklının tahsilde tekerrür etmemek kaydıyla satışı gerçekleştirilen Örnek 10 nolu takibe konu alacağı ile araçların kaydında bulunan ve takip konusu yapılmayan rehin nedeniyle olan alacak aynıdır. Somut olayda alacaklı aynı zamanda rehinle teminat altına alınmış alacak nedeni ile tercihini kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile takibe koymaktan yana kullanmış olup, alacaklı, takip talebi bulunmayan alacaklı konumunda değildir. Açıklanan nedenlerle şikayetin reddi gerekirken yazılı şekilde hüküm tesisi isabetsizdir.

SONUÇ:
Gelir İdaresi Başkanlığının temyiz talebinin kabulü ile  yukarıda yazılı nedenlerle 5311 sayılı Kanun ile değişik İİK'nın 364/2. maddesinin göndermesiyle uygulanması gereken 6100 sayılı HMK'nın 373/1. maddesi uyarınca, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 19. Hukuk ESAS NO: 2024/7772 KARAR NO: 2025/893 Dairesinin 24.10.2024 tarih ve 2023/1762 Esas-2024/1477 Karar sayılı kararının KALDIRILMASINA, Ankara 1. İcra Hukuk Mahkemesinin 10.11.2023 tarih ve 2023/893 Esas 2023/1434 Karar sayılı kararının BOZULMASINA, dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine, 10.02.2025 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.