[Arb. Özgür Koca]

İcra takibi başlattığınızda karşılaşabileceğiniz en büyük hayal kırıklıklarından biri, borçlunun üzerindeki tüm malları çoktan başkalarına devretmiş olduğunu görmektir. Böyle bir durumda alacaklılar haklı olarak, "Borçlu bu malları kime, ne zaman devretti?" sorusunun peşine düşer ve icra müdürlüğünden borçlunun geçmişe dönük (pasif) malvarlığı kayıtlarının sorgulanmasını talep eder.

Peki, icra müdürlüğünün borçlunun geçmişteki araç ve gayrimenkul kayıtlarını araştırma zorunluluğu var mıdır? Yoksa bu görev tamamen alacaklıya mı aittir?

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, icra dairelerinin iş yükünü ve yetki sınırlarını doğrudan ilgilendiren, alacaklılar için rehber niteliğinde çok önemli bir emsal karara imza attı.


İİK 8/a Maddesi Ne Diyor? Sorgu Yetkisi Kimde?

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun (İİK) 8/a maddesinin 6. fıkrası bu konuda oldukça net bir çizgi çekmektedir. İlgili kanun hükmü tam olarak şu şekildedir:

"Alacaklı, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla dosya safahat bilgileri ile borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir."

Kanun koyucu bu düzenleme ile borçlunun malvarlığının sorgulanabileceğini kabul etmiş, ancak çok önemli bir şart koşmuştur: Bu sorgulama bizzat alacaklı (veya vekili) tarafından yapılmalıdır.


İcra Müdürlüğünün "Pasif Malvarlığı" Sorgulama Görevi Yoktur

Yargıtay'ın önüne gelen uyuşmazlıkta tartıştığı temel konu, icra dairesinin bu sorgulamaları alacaklı adına yapıp yapmayacağıdır. Yargıtay kararında şu mantık silsilesini kurmuştur:

• Aktif Malvarlığı: İcra müdürlüğünün, borçlunun şu an elinde bulunan (aktif) malvarlığını bile sistemden resen sorgulama görevi bulunmamaktadır. Çünkü kanun bu yetkiyi doğrudan alacaklıya vermiştir.
  
• Pasif Malvarlığı: Aktif malvarlığını bile sorgulamakla görevli olmayan icra müdürlüğünün, borçlunun geçmişte elinden çıkardığı (pasif) araç, taşınmaz veya banka kayıtlarını sorgulama görevi kesinlikle düşünülemez.
  

Dolayısıyla alacaklı, "Ben sorgulayamıyorum, icra dairesi sistemden borçlunun eski mallarını çıkarsın" diyerek icra müdürlüğüne bu görevi yükleyemez.


İcra Dairesi, "Tasarrufun İptali Davası" İçin Delil Toplama Yeri Değildir!

Alacaklıların pasif malvarlığı sorgulanmasını istemelerindeki asıl amaç, ileride açmayı planladıkları "Tasarrufun İptali Davası" (mal kaçırma davası) için delil toplamaktır. Yargıtay, icra müdürlüklerinin misyonunu hatırlatarak bu duruma da net bir sınır çizmiştir:

• İcra müdürlüğü, kesinleşmiş bir alacağın tahsili için cebri icra işlemlerini yürüten bir organdır.
• İcra müdürlüğünün, takip alacaklısının ileride açabileceği muhtemel davalara delil toplama gibi bir görevi bulunmamaktadır.
  

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi Emsal Karar Detayları

• Mahkeme: Yargıtay 12. Hukuk Dairesi
  
• Karar Tarihi: 28.04.2025
  
• Esas No: 2025/1507
  
• Karar No: 2025/3329
  

Dava Özeti: Alacaklı, borçlunun geçmişe dönük (pasif) araç ve gayrimenkul kayıtlarının tespit edilmesini icra müdürlüğünden talep etmiş, icra müdürlüğü bu talebi 20.05.2022 tarihinde reddetmiştir. Alacaklının şikayeti üzerine dosya Yargıtay'a taşınmıştır. Yargıtay, yukarıdaki gerekçelerle icra müdürlüğünün ret kararının tamamen hukuka uygun ve yerinde olduğuna hükmetmiştir.


Alacaklılar Ne Yapmalı? (Özet Öneriler)

Eğer borçlunun mal kaçırdığından şüpheleniyorsanız ve pasif malvarlığı kayıtlarına ulaşmak istiyorsanız şu stratejileri izlemelisiniz:

• UYAP Yetkilerini Kullanın: İİK 8/a uyarınca UYAP Avukat Portalı veya Vatandaş Portalı üzerinden entegre sistem sorgularını kendiniz yapmayı deneyin.
  
• Mahkemeden Talep Edin: İcra müdürlüğünden reddedilen bu talebi, doğrudan açacağınız Tasarrufun İptali Davasında mahkeme hakiminden talep edin. Mahkeme, ilgili kurumlara (Tramer, Trafik Tescil, Tapu Sicil) müzekkere yazarak bu geçmiş kayıtları celbedecektir.
  
• İcra Dairesini Zorlamayın: İcra dairesine bu yönde yapılacak taleplerin reddedileceğini ve bu ret kararına karşı yapılacak şikayetlerin Yargıtay'ın bu kararı doğrultusunda haksız bulunacağını unutmayın.
  

KARAR ÖZETİ
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 8/a maddesinin altıncı fıkrası "Alacaklı, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi üzerinden bu sisteme entegre bilişim sistemleri vasıtasıyla dosya safahat bilgileri ile borçlunun mal, hak veya alacağını sorgulayabilir" hükmünü içermektedir. Kanun koyucu bu düzenleme ile borçlunun mal, hak veya alacağının sorgulanabileceğini düzenlediği gibi bu sorgulamanın bizzat alacaklı tarafından yapılmasını emretmiştir. Buna göre; icra müdürlüğünün borçlunun aktif malvarlığını sorgulama görevi dahi bulunmazken borçlunun devrettiği (pasif) malvarlığına ilişkin sorgulama yapma görevi olduğu düşünülemez. Bununla birlikte, icra müdürlüğünün, takip alacaklısının ileride açabileceği muhtemel davalara delil toplama görevi de bulunmamaktadır.

Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında somut olay değerlendirildiğinde; alacaklının, borçlunun pasif araç ve gayrimenkul kayıtlarının tespiti talebinin reddine dair icra müdürlüğünün 20.05.2022 tarihli işleminin yerinde olduğu anlaşılmaktadır. (Yargıtay 12. HD. T:28.04.2025, E:2025/1507, K:2025/3329)