[İçtihat]

Ceza Hukuku Makaleleri ? İSTİHBARAT RAPORUNUN DELİL DEĞERİ

İstihbarat Raporlarının Delil Değeri

Prof. Dr. Ersan ŞEN

19 Kasım 2019



Esasen Ceza Yargılaması Hukukunda her şey delil olabilir, bunun sınırı; delilin kanuna ve akla uygun, olayla bağlantılı, maddi hakikate ulaşmaya elverişli, hukuka uygun yol ve yöntemlerle elde edilme gerekliliğidir. Deliller; yegane, belirleyici, tamamlayıcı, yan veya yardımcı veya ilgisiz olabilir. ?Delil başlangıcı? olarak adlandırılan, iz, eser, emare gibi bulgu ve bilgiler de elde edilebilir. Kolluk tarafından hazırlanan ve içeriği somut delillerle desteklenmesi gereken rapor, delil başlangıcı niteliğinde belge sayılabilir.

Delil kısmen veya tamamen tahrif edilmiş, sahte oluşturulmuş veya hukuka aykırı elde edilmiş olabilir ki, bunların yargılamada kullanılabilmesi mümkün değildir. İlgisiz deliller ile tahrif edilmiş veya hukuka aykırı yol ve yöntemlerle elde edilmiş deliller, yargılamada kullanılamaz (Anayasa m.38/6, CMK m.206/2, 217/2).

İstihbarat; yeni öğrenilen bilgiler, haberler, duyumlar ve bilgi toplama, haber alma anlamına gelmektedir. Mevzuatta ve uygulamada suçların önlenmesi veya işlenen suç ile failinin ortaya çıkarılabilmesi amacıyla polis, jandarma, diğer kolluk ve Milli İstihbarat Teşkilatı mensupları tarafından istihbarat toplanabilir. Yasal dayanak olmaksızın istihbarat toplanamayacağı gibi, istihbaratın toplanması sırasında konu ile ilgili yasal düzenlemelere uygun hareket edilmeli ve kişinin özel hayatına saygı gösterilmelidir.

Toplanan istihbari bilgiler; görevliler tarafından rapor haline getirilir, varsa istihbaratın doğruluğunu gösteren iz, eser ile somut delillerden de raporda bahsedilir. Polis ve jandarmanın ?önleyici kolluk? olarak yürüttüğü faaliyetler sırasında topladığı bilgi ve belgelerin raporlanması mümkündür ki, tüm bu raporların içeriklerinin doğruluğuna ve somut delillerle desteklenmesine göre delil niteliği taşıma ihtimali bulunmaktadır. Milli İstihbarat Teşkilatı?nın casusluk ve Devlet sırlarına karşı işlenen suçlar hariç olmak üzere topladığı bilgilerin delil olarak kullanılabilmesi hukuka aykırıdır. MİT?in raporlarının delil sayılabilmesinin yolu, yalnızca 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu?nun ek m.1/1?in kapsamına giren suçlarda gündeme gelebilir. Kanunun ek 1. maddesinin 1. fıkrasına göre; ?Milli İstihbarat Teşkilatı uhdesindeki istihbari nitelikteki bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile yapılan analizler, Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Yedinci Bölümünde yer alan suçlar hariç olmak üzere, adli mercilerce istenemez?. TCK m.326 ila 339?da yer alan bu suçlar, casusluk suçları ile Devlet sırlarına karşı işlenen suçlardan ibarettir. Bu suçların dışında MİT?in istihbari nitelikte topladığı bilgi, belge, veri ve kayıtlar ile yaptığı analizler yargılamada delil olarak kullanılamaz. Bunun yegane istisnası, MİT Kanunu?nun ?Milli İstihbarat Teşkilatının görevleri? başlıklı 4. maddesinin 1. fıkrasının (i) bendidir. Bu bende göre; ?Dış istihbarat, milli savunma, terörle mücadele ve uluslararası suçlar ile siber güvenlik konularında her türlü teknik istihbarat ve insan istihbaratı usul, araç ve sistemlerini kullanmak suretiyle bilgi, belge, haber ve veri toplamak, kaydetmek, analiz etmek ve üretilen istihbaratı gerekli kuruluşlara ulaştırmak.? MİT?in görevleri arasında sayılmıştır. Bu kapsamda MİT; görevine giren bir istihbari çalışma sırasında bir suçla ilgili olabilecek delile ulaşmışsa, bu delili en azından ilgili adli kolluk birimi ile paylaşmalıdır. Bu husus, yargı merciinin MİT?ten bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında delil toplamasını istemek olarak değerlendirilemez. MİT yürüttüğü bir faaliyet sırasında bulduğu veya tesadüf ettiği delili gözardı edemez veya bu delil hukuka aykırı elde edildiğinden bahisle yargılama dışında bırakılamaz, MİT?in bir yargılama faaliyeti yürütebilmesi veya kolluk gibi hareket edebilmesi mümkün olamayacağından, bir delil elde etmek için yaptığı çalışmanın hukuka aykırılığı bir yana, görevine giren faaliyeti sırasında bulduğu veya tesadüf ettiği delili ilgili adli kolluk birimi ile paylaşması, o delili hukuka aykırı hale getirmez. Bu halde MİT?in bulduğu veya tesadüf ettiği delil maddi hakikate ve adalete ulaşılması çerçevesinde kolluk ve ilgili adli merci tarafından muhafaza altına alma ve elkoyma tedbirine konu edilir.

İstihbarat raporlarının delil olup olmayacağı tartışma konusu olabilir, kolluk raporları da bu kapsama dahildir. Yukarıda da işaret ettiğimiz şekilde esasen MİT?in raporları yargılamalarda delil olarak kullanılamaz. 2937 sayılı Kanunun 4. ve 6. maddeleri ile ek 1. maddesine baktığımızda, casusluk suçları ve Devlet sırlarına karşı suçlarla ilgili olanlarda MİT?in hazırladığı istihbarat raporları kullanılabilir, ancak bunların içeriklerinin de somut delillerle desteklenmesi lazım, yani sadece duyumlara dayalı veya saha araştırmalarından hazırlanan raporlar iz veya emare olabilirler, fakat bu raporların casusluk suçları ile Devlet sırlarına karşı işlenen suçlarda somut delillerle desteklenmesi şarttır. Bunun dışında: Milli istihbarat Teşkilatı ancak bir meseleyi araştırırken önüne çıkan veya tesadüf ettiği delili ilgili kurumlarla, bu kapsamda kolluk kuvveti ile paylaşabilir, ancak MİT?in delil toplama yetkisi yoktur.

MİT?in, polisin ve jandarmanın telefon dinlemelerinden veya izlemelerden elde ettiklerinin de delil değeri yoktur ve bu veriler delil olarak kullanılamaz. MİT bakımdan bunun istisnası casusluk suçları ile Devlet sırlarına karşı suçlar olup, bu husus 2937 sayılı Kanunun ek 1. maddesinde yer almaktadır. MİT?in işi adli kolluk vazifesi görmek ve delil toplamak değildir, sadece bir olayda karşılaştığı delil varsa bunu ilgili yerlerle paylaşabilir ve bunlar, maddi hakikate ulaşılmasına katkı sağlamaları kaydıyla delil olarak kullanılabilir. Bunun dışında MİT sadece istihbarat toplar, idari veya adli kolluk vazifesi ise bulunmamaktadır.

Yargıtay 16. Ceza Dairesi?nin 16.04.2019 tarihli, 2018/3918 E. ve 2019/2665 K. sayılı kararında; Emniyet Genel Müdürlüğü?nden gelen yazı cevabında yargılamada ?belirleyici delil? olarak dikkate alınan raporların MİT tarafından hazırlanan istihbari bilgi notları olduğunun anlaşıldığı durumda, dosyaya konu suç da dikkate alınarak,

?Somut olayda, silahlı terör örgütüne üye olduğu kabul edilip, örgütsel faaliyetlerin yoğunluğu ve önemi bakımından temel cezası üst sınıra yakın olarak belirlenen sanığın, yargılamanın yenilenmesi sonucunda, istihbari nitelikteki yazının hükme esas alınamayacağının anlaşılması ve Yerel Mahkemenin de bu doğrultuda kabule varması karşısında, istihbari nitelikteki görüş yazısı suçun sübut ve vasfının belirlenmesinde hükme esas alınmamalıdır. Dosya kapsamında bulunan diğer delillerin suçun sübut ve vasfının değerlendirilmesinde yeterli olup olmadığı değerlendirilmeli, yeterli görülmesi halinde oluşan yeni durum karşısında TCK m.61?deki ölçütlere göre temel cezanın belirlenmesi gereklidir, ??

Gerekçesiyle bozma kararı verildiği görülmektedir.

Kanaatimizce Yargıtay; 2937 sayılı Kanunun ek 1. maddesini esas alarak, istihbari nitelikte bilgi notlarının MİT?e ait olduğu ve iddiaya konu suçun da ek m.1/1?de sayılan suçlardan olmadığı durumda, MİT raporlarının ?delil? sayılamayacağı, ancak dosyada mevcut diğer somut delillerle sanık aleyhine sonuca varılabileceği kararını vermiştir. Bu raporlar polis veya jandarma tarafından hazırlanmış olup da, içerikleri somut delillerle desteklense idi, bu durumda varılacak kararın farklı olabileceği ileri sürülebilir.

İdari veya adli kolluk vazifesi gören polis ve jandarma ise; istihbarat toplar, önleyici ve adli kolluk olarak bilgi veya delil toplayıp, bunları raporlaştırır. Adli kolluk olarak Ceza Muhakemesi Kanunu?nun 160. ve 161. maddeleri ile diğer hükümlerine göre kolluğun delil toplama yetkisi vardır. Kolluk delil toplama çalışmalarını raporlaştırıp, yani tutanağa bağlayarak, hukuka uygun yol ve yöntemleri kullanmak kaydıyla cumhuriyet savcısının emrinde hareket eder. Kolluk, Ceza Muhakemesi Kanunu?nun 169. maddesine göre her şeyi tutanakla belirleyip soruşturma dosyasına koymakla yükümlüdür. Kolluk; idari kolluk vazifesini görürken de raporlar hazırlayabilir, hazırlanan bu raporların elbette tek başına delil olma gücü bulunmayabilir, yani bunların içeriklerinin somut delillerle doğrulanması gerekir. Dolayısıyla, ceza yargılamasında her şey delil olabilir, ancak bunların akılcı, olayla ilgili, hukuka uygun ve somut delil niteliği taşıması şarttır. Kollukça hazırlanan bu raporlar delil başlangıcı niteliğinde olup, içeriklerinin somut delillerle desteklenmesi ve muhteviyatı itibariyle doğruluğunun ortaya koyulması gerekir. Ancak somut delillerle desteklenmesi halinde, kolluk tarafından usulüne uygun hazırlanması kaydıyla bilgi içerikli raporları delil değeri olabilir.

Kolluğun bir olay veya kişi ile ilgili hazırladığı rapor, henüz soruşturma açılmamış bir zamanda yürütülen istihbari veya önleyiciye kolluk faaliyeti sırasında da olabilir ki, bunlar yasal dayanaklı yetkilerin kullanılması ile hazırlanmış olup da, yargılamada ?delil? olarak kullanılmaları kanunla yasaklanmamışsa, içeriği ve raporu hazırlayan ?zabıt mümzi? kolluk görevlilerinin doğrudan görgü ve bilgiye dayanan tanıklıkları ile yargılamaya konu fiil ve suçlananla ilgili maddi hakikatin ortaya çıkarılmasına yardımcı olabilmekte ise, bu durumda bu tür kolluk raporları ?delil? niteliği taşıyıp yargılamada kullanılabilecektir. Bunun dışında; somut delillerle desteklenmeyen ve içeriğinde yer alan hususların doğruluğu ortaya koyulamayan veya çıkarılamayan kolluk raporlarının delil değeri yoktur.

Sonuç olarak; 2937 sayılı Kanunun ek 1. maddesinin 1. fıkrasında gösterilen suçlar ile bir çalışma sırasında tesadüfen karşılaşılıp ilgili kolluk birimiyle paylaşılan deliller hariç olmak üzere, MİT raporlarının delil veya delil başlangıcı olarak yargılamalarda kullanılabilmesi mümkün değildir. Polis ve jandarma raporları ise; her suçla ilgili yapılan yargılamada delil veya delil başlangıcı olarak kullanılabilir, ancak bu raporların hukuka uygun hazırlanmaları, içeriklerinin doğruluğunun da somut delillerle desteklenip kanıtlanması şarttır.

İstatistikler: Gönderilme zamanı gönderen teoman ? 22 Kas 2019 07:30

Source: Ceza Hukuku Makaleleri ? İSTİHBARAT RAPORUNUN DELİL DEĞERİ

[İçtihat]

Ceza Hukuku Makaleleri ? Re: İSTİHBARAT RAPORUNUN DELİL DEĞERİ

İSTİHBARAT AMAÇLI ELDE EDİLEN BİLGİNİN DELİL OLMA SORUNU

Av. Maşallah MARAL

21 Kasım 2019

Gerek PVSK gerekse JTGYK delil yasağını ortaya koymuştur. Bu sebeple önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinden elde edilen bilgilerin mahkemede delil niteliği taşımayacağını belirtilmiştir.[1] Elde edilen bilgiler istihbarat amaçlı olup suç önleme amaçlı olarak kullanılabilecektir. Elde edilen bilgiler ışığında işlenmesi muhtemel suçların önüne geçmek için gerekli tedbirler alınacaktır. Alınan tedbirler neticesinde suç işlenmeden önlenmiş olunacaktır.

Kanun koyucu adli amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinden farklı olarak önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinde kapsam ve içerik bakımından daha esnek bir uygulama öngörmüştür.

Her ne kadar kanun koyucu önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirini istihbarat ve suçu önleme amaçlı olarak tasarlamışsa da bazı sorunları içerisinde barındırmaktadır. Kanun koyucu önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbiri sırasında elde edilecek somut suç delilleri hakkında uygulayıcıların nasıl bir yol izlemesi gerektiğini belirtmemiştir. Şüphesiz yaşanan bu kanun boşluğunun mevcut bazı diğer kanunların emirleri doğrultusunda giderilmesi hukuken daha uygun olacaktır. Bununla birlikte tedbiri uygulayan kamu görevlisi kendisine verilen görevi ifa ederken bir suç işlendiği bilgisine haiz olduğu anda bunu soruşturma yapacak mercilere bildirmek zorundadır. Aksi takdirde Türk Ceza Kanunu 278 ve 279. maddeleri ışığında suçu bildirmeme suçundan sorumlu olacaktır.[2] Bununla birlikte önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirini uygulayan görevlinin mahkemede tanık sıfatıyla dinlenmesi sırasında ?soru sorulup, alınan cevapların? duruşmada delil olarak kabul edilmemelidir.[3]

Fakat burada önemli birkaç sorunla karşı karşıya kalınmaktadır. Kanundaki bu boşluğa binaen uygulayıcının somut bir suç delilini, kanun koyucunun koyduğu önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirine ait bilgilerin delil olarak kullanılamayacağı hükmüne göre mi hareket edileceği yoksa TCK 278 ve 279?nci maddelerine göre mi hareket edileceği muğlaktır. Birinci durumda bilgileri delil olarak kullanmak mümkün olmayacak ve gizli kalması gereken bilgilerin kullanılmasından doğacak hukuki sorunlar yaşanacaktır. İkincisinde görevi ihmal ve suçu bildirmeme suçları gündeme gelecektir. Bununla birlikte somut suçun veya suç delilinin ihbarı durumunda devam eden önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinin tehlikeye girmesi ve suçun önlenemeden işlenmesi olasılığı ortaya çıkabilecektir.

Kanaatimizce PVSK, JTGYK, MİTK ve CMK kapsamında kanun koyucu önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinin uygulanması sırasında elde edilen somut suç ve delillerinin ilgili kurumlarla paylaşılması ve bu noktadan sonra adli amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinin devreye girmesi olmalıdır. Bununla birlikte buradaki önemli nokta uygulayıcıların yetkili kişilerle paylaşacakları bilginin sınırıdır. Yani yetkili konumundaki Cumhuriyet savcısı ile bilgi paylaşılırken delil yasağı kapsamında sadece soruşturmaya etki edecek bilginin paylaşılması gerekmektedir. Zira önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirindeki bilgiler gizlidir ve delil olma sorunu vardır. Bu nedenle tedbirde elde edilen ve direkt suç ile ilgili sınırlı bilgilerin paylaşılması gerekmektedir. Bu şekilde somut suça ait bilgiler muhataplarıyla paylaşılırken gizli kalması gereken önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirine ait bilgilerde gizli kalmış olacaktır. Çünkü unutmamak gerekir ki önleme amaçlı iletişimin denetlenmesi tedbirinde ortada suç ve sanık yoktur ve şüphe üzerine işlem yapılmaktadır. İşlem sonunda şüphelinin her hangi bir suç ve bağlantısı ortaya çıkmaması muhtemeldir. Bu nedenle masumiyet karinesine bağlı olarak şahısların korunması zaruridir.

Kanun koyucu elde edilen bilgilerin gizli olması ve mahkeme önünde delil olarak kullanılamamasına rağmen elde edilen bilgilerin Cumhuriyet savcısı tarafından istenmesine olanak sağlamıştır. Bunun için CMK 332?nci maddede düzenleme yapılmıştır. Her ne kadar 5397 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun bu bilgileri gizli olarak kabul etse de bu bilgiler devlet sırrı olmadığından CMK 47?nci maddesine göre bu bilgilerin kullanılması hakkında hüküm vermiştir. Burada yaşanan en büyük sorun elde edilen bilgilerin delil olmamasıdır ve soruşturma dosyasına girmesi durumunda da bazı istihbarat görevlilerinin deşifre olmasına yol açmasıdır. Bu durumda can güvenliği sorunu yaşanabilinecektir.

KAYNAKÇA

TAŞKIN Mustafa, Adli ve İstihbari Amaçlı İletişimin Denetlenmesi, Seçkin Yayınları, Ankara, 2013.

YENİSEY Feridun/NUHOĞLU Ayşe, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınları, İstanbul, 2019.

------------------------------------

[1] Yenisey Feridun/Nuhoğlu Ayşe, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin Yayınları, İstanbul, 2019, s.284

[2] Taşkın Mustafa, Adli ve İstihbari Amaçlı İletişimin Denetlenmesi, Seçkin Yayınları, Ankara, 2013, s.258

[3] Yenisey/Nuhoğlu, a.g.e. s.464

İstatistikler: Gönderilme zamanı gönderen teoman ? 22 Kas 2019 07:35

Source: Ceza Hukuku Makaleleri ? Re: İSTİHBARAT RAPORUNUN DELİL DEĞERİ