[Arb. Özgür Koca]

İCRA DOSYASINA BİLDİRİLMEYEN ÖDEMELERDE MENFİ TESPİT DAVASI AÇILABİLİR Mİ? HARİCEN TAHSİL EDİLEN PARALAR DOSYAYA İŞLENMEZSE NE OLUR?

İcra takiplerinde uygulamada en sık karşılaşılan sorunlardan biri, borçlu tarafından yapılan ödemelerin icra dosyasına işlenmemesi veya alacaklı tarafından haricen tahsil edilen paraların dosyaya bildirilmemesidir.

Özellikle:

• Banka kredileri,
• Kefalet borçları,
• Tasfiye halindeki banka alacakları,
• Varlık yönetim şirketlerine devredilen krediler,
• Eski icra dosyaları,
• Yıllarca işlem görmeyen takipler

bakımından bu tür uyuşmazlıklar çok sık yaşanmaktadır.

Borçlu yıllarca ödeme yapmasına rağmen:

• Ödemeler dosyaya işlenmeyebilmekte,
• Faiz yanlış hesaplanabilmekte,
• Takip hiç ödeme yapılmamış gibi devam ettirilebilmekte,
• Yüksek faiz uygulanabilmekte,
• Haciz işlemleri sürdürülebilmektedir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2020/5091 Esas, 2021/2868 Karar sayılı ilamı; icra dosyasına bildirilmeyen ödemeler, menfi tespit davası, haricen tahsil edilen paraların hukuki durumu, ispat yükü ve hukuki yarar konularında son derece önemli tespitler içermektedir.

Bu karar özellikle:

• Menfi tespit davaları,
• İcra dosyasına işlenmeyen ödemeler,
• Haricen yapılan tahsilatlar,
• Banka alacakları,
• Varlık yönetim şirketleri,
• İcra dosyasında fazla borç çıkarılması,
• Faiz uyuşmazlıkları,
• Borcun ödendiğinin ispatı

bakımından emsal niteliğindedir.

OLAYIN ÖZETİ
Davacı borçlu:
Yaklaşık 12 yıl önce Türk Ticaret Bankası A.Ş.'den kredi kullandığını ve üçüncü kişilere kefil olduğunu
belirtmiştir.

Borçlarını ödeyememesi üzerine hakkında icra takipleri başlatılmıştır.

Ancak daha sonra:

• Çeşitli ödemeler yaptığını,
• Toplam 40.440,00 TL ödeme gerçekleştirdiğini,
• Buna rağmen bu ödemelerin dosyalara işlenmediğini,
• Bankanın dosyaları yıllar sonra yenilediğini,
• Hiç ödeme yapılmamış gibi işlem yaptığını,
• Aşırı faiz uygulandığını

iddia ederek menfi tespit davası açmıştır.

Davacı ayrıca:
%20 kötüniyet tazminatı
talebinde de bulunmuştur.

DAVALI NE SAVUNDU?

Davalı taraf:

• Türk Ticaret Bankası'nın alacaklarının kendilerine devredildiğini,
• Davacının iddialarının dayanaksız olduğunu,
• Borçların devam ettiğini

ileri sürerek davanın reddini istemiştir.

MAHKEME NE KARAR VERDİ?
Yerel mahkeme bilirkişi incelemesi yaptırmıştır.

Bilirkişi incelemesinde:
40.440,00 TL'lik ödemenin 25.618,50 TL'lik kısmının ispatlandığı
tespit edilmiştir.

Mahkeme de:
Davacının bu miktar bakımından borçlu olmadığının tespitine
karar vermiştir.

Ancak karar Yargıtay tarafından bozulmuştur.

YARGITAY'A GÖRE TEMEL HATA NEDİR?

Yargıtay'a göre mahkeme:
Eksik inceleme ile karar vermiştir.

Çünkü:

• Davacı sekiz ayrı icra dosyasından söz etmiş,
• Ancak ödemeler yalnızca dört dosyaya ilişkin görünmüş,
• Gerçek alacak-borç hesabı tam olarak yapılmamış,
• Dava tarihindeki borç miktarı net biçimde belirlenmemiştir.

Bu nedenle karar bozulmuştur.

MENFİ TESPİT DAVASI NEDİR?

Menfi tespit davası:
Bir kişinin borçlu olmadığının tespit edilmesi amacıyla açılan davadır.

İcra ve İflas Kanunu'nun 72. maddesinde düzenlenmiştir.

Borçlu:

• Borcu hiç olmadığını,
• Borcu ödediğini,
• Borç miktarının yanlış olduğunu,
• Faizin hatalı hesaplandığını

ileri sürerek menfi tespit davası açabilir.

İCRA DOSYASINA İŞLENMEYEN ÖDEMELERDE MENFİ TESPİT DAVASI AÇILABİLİR Mİ?

Kararın en önemli noktalarından biri budur.

Yargıtay açık şekilde belirtmiştir ki:
Alacaklı tarafından haricen tahsil edilen ödemeler icra dosyasına bildirilmezse borçlunun menfi tespit davası açmasında hukuki yarar vardır.

Bu çok önemli bir içtihattır.
Çünkü uygulamada alacaklılar bazen:

• Elden ödeme almakta,
• Banka hesabına ödeme kabul etmekte,
• Tahsilat makbuzu düzenlemekte,
• Ancak bunları icra dosyasına bildirmemektedir.

Sonrasında ise:
Takip sanki hiç ödeme yapılmamış gibi devam ettirilmektedir.

Yargıtay bu durumda borçlunun dava açabileceğini açıkça kabul etmiştir.

HUKUKİ YARAR NEDİR?

Bir davanın açılabilmesi için:
Davacının korunmaya değer güncel hukuki yararının bulunması gerekir.

Yargıtay normal şartlarda:
Tamamen ödenmiş ve ihtilafsız hale gelmiş borçlar için menfi tespit davası açılamayacağını
belirtmektedir.

Ancak burada farklı bir durum vardır.

Çünkü:

• Ödemeler dosyaya işlenmemiştir,
• Takip aynı miktar üzerinden devam etmektedir,
• Borçlu yeniden haciz tehdidi altındadır.

Bu nedenle hukuki yarar vardır.

HARİCEN TAHSİLAT NE DEMEKTİR?

Haricen tahsilat:
İcra dosyası dışında yapılan ödeme anlamına gelir.

Örneğin:

• Alacaklının banka hesabına ödeme yapılması,
• Elden ödeme verilmesi,
• Şirket hesabına havale yapılması,
• Makbuz karşılığı tahsilat yapılması

haricen tahsilat sayılır.

Bu tahsilatların:
İcra dosyasına bildirilmesi gerekir.

ALACAKLI ÖDEMEYİ DOSYAYA BİLDİRMEZSE NE OLUR?

Bu durumda:

• Borç miktarı gerçekte olduğundan fazla görünür,
• Faiz yanlış işlemeye devam eder,
• Haciz işlemleri sürebilir,
• Borçlu yeniden ödeme baskısıyla karşılaşabilir.

Borçlu ise:

• Menfi tespit davası açabilir,
• İstirdat talebinde bulunabilir,
• Kötüniyet tazminatı isteyebilir.

İSPAT YÜKÜ KİMDEDİR?

Kararda çok önemli bir başka nokta da budur.

Yargıtay'a göre:
Borçlu olmadığını iddia eden kişi bunu ispatlamak zorundadır.

Yani:

• Ödeme dekontları,
• Makbuzlar,
• Banka kayıtları,
• Tahsilat belgeleri

çok büyük önem taşımaktadır.

İCRA DOSYALARININ KAYBOLMASI VEYA BULUNAMAMASI

Kararda dikkat çeken bir diğer husus:
Bazı icra dosyalarına ulaşılamamış olmasıdır.
Uygulamada özellikle eski dosyalarda:

• Dosya kayıpları,
• Arşiv sorunları,
• UYAP öncesi kayıt eksiklikleri

yaşanabilmektedir.

Yargıtay buna rağmen:
Mevcut belgeler üzerinden kapsamlı hesaplama yapılması gerektiğini
vurgulamıştır.

FAİZ HESAPLAMASI NEDEN ÖNEMLİ?

Davacı:
%195 oranında faiz uygulandığını
iddia etmiştir.

Eski banka alacaklarında özellikle:

• Temerrüt faizi,
• Bileşik faiz,
• Yüksek gecikme faizi,
• Dosya yenilemeleri

nedeniyle borç miktarları çok yüksek seviyelere ulaşabilmektedir.

Bu nedenle:

Önce gerçek ödeme miktarının tespiti gerekir.

VARLIK YÖNETİM ŞİRKETLERİ VE ESKİ BANKA BORÇLARI AÇISINDAN KARARIN ÖNEMİ

Karar özellikle:

• Tasfiye edilen bankalar,
• Devredilen kredi alacakları,
• Varlık yönetim şirketleri,
• Eski icra dosyaları

bakımından son derece önemlidir.

Çünkü bu tür dosyalarda:

• Yıllar sonra yenileme yapılması,
• Eski ödemelerin görünmemesi,
• Faiz uyuşmazlıkları

çok sık yaşanmaktadır.

YARGITAY'IN VERDİĞİ TEMEL MESAJ

Kararın özeti niteliğindeki en önemli mesaj şudur:

Alacaklı tarafından haricen tahsil edilen ödemeler icra dosyasına bildirilmez ve takip aynı miktar üzerinden devam ettirilirse borçlunun menfi tespit davası açmakta hukuki yararı vardır.

SONUÇ
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2020/5091 E., 2021/2868 K. sayılı kararı; icra dosyasına işlenmeyen ödemeler ve menfi tespit davaları bakımından son derece önemli bir emsal niteliğindedir.
Karara göre:

• Haricen yapılan tahsilatlar icra dosyasına bildirilmelidir,
• Bildirilmeyen ödemeler nedeniyle takip devam ederse menfi tespit davası açılabilir,
• Borçlu dava açmakta hukuki yarara sahiptir,
• Gerçek alacak-borç hesabı dava tarihi itibarıyla yapılmalıdır,
• Eksik inceleme ile karar verilemez,
• Ödeme iddiasını borçlu ispatlamalıdır.

Bu karar özellikle banka kredileri, kefalet borçları, varlık yönetim şirketi alacakları ve eski icra takiplerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda uygulamaya yön verecek çok önemli bir Yargıtay kararıdır.



KARAR

T.C.
YARGITAY
11. Hukuk Dairesi

2020/5091 E.
2021/2868 K.

"İçtihat Metni"

MAHKEMESİ :ASLİYE HUKUK MAHKEMESİ

Taraflar arasında görülen davada Fethiye 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce bozmaya uyularak verilen 27.06.2019 tarih ve 2015/546-2019/367 sayılı kararın Yargıtayca incelenmesi davacı vekili ve davalı vekili tarafından istenildiği ve temyiz dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için Tetkik Hakimi ... tarafından düzenlenen rapor dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

Davacı vekili, davacının yaklaşık 12 yıl önce Türk Ticaret Bankası A.Ş.'nin tasfiye işlemlerine başlanmadan önce bankadan kredi çekip ayrıca 3. kişilere kefil olduğunu, borçlarını ödeyemediği için icraya verildiğini ve çoğunu ödediğini, bankanın 12 yıl önce icraya verdiği dosyaları bu gün yenileyerek hiçbir ödemeyi dosyaya bildirmeyerek %195 faiz uygulamak suretiyle trilyona yaklaşan paralar istediğini, yenilemede eski faiz oranlarını isteyemeyeceğini, davacının toplamda 40.440,00 TL ödemesine rağmen hiç ödenmemiş gibi haciz işlemi yapıldığını belirterek, davacının takiplerdeki miktarda borçlu olmadığının tespitine ve davalı aleyhine %20 kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili, tasfiye halinde Türk Ticaret Bankası AŞ.'nin tüm hak ve alacaklarının davalıya devir ve temlik edildiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

Mahkemece, bozma ilamına uyulmak suretiyle yapılan yargılama, dosya kapsamı ve bilirkişi raporuna göre, davada borçlu olunmadığı iddiasının somut hukuki ilişkiye dayandığı, buna göre ispat yükünün davacıda olduğu, bir kısım icra dosyasına ulaşılması mümkün olmamış ise de temin edilebilen icra dosyaları üzerinden ödemeler dikkate alındığında, talebe konu 40.440,00 TL'nin 25.618,50TL'lik kısmının ödendiğinin anlaşıldığı gerekçesiyle davanın kısmen kabulüne, davacının 25.618,50 TL bakımından borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

Karar, davacı vekili ve davalı vekili tarafından temyiz edilmiştir.

Dava, muhtelif takip dosyalarındaki alacağa mahsuben yapılan ödemelerden dolayı borçlu olunmadığının tespitine ilişkindir. Kural olarak ihtilaf konusu olmayan borcun ödenmiş olması nedeniyle menfi tespit davası açılmasında hukuki yarar bulunmamakta ise de davalı alacaklı tarafından haricen tahsil edilen miktarın ilgili takip dosyalarına bildirilmemesi nedeniyle icra muamelelerinin aynı tutar üzerinden devamı halinde borçlunun dava açmakta hukuki yararı bulunmaktadır. Davacı dava dilekçesinde, toplam sekiz adet takip dosyasından bahsetmişse de yapmış olduğu kısmi ödemelerin dört takip dosyasına ilişkin olduğu görülmektedir. Bu durumda alacak borç miktarının dava tarihi itibarı ile hesaplanması gerekir. Mahkemece bu hususlar gözetilmeksizin eksik inceleme ile yazılı şekilde hüküm kurulması doğru olmamış bozmayı gerektirmiştir.

SONUÇ: Yukarıda açıklanan nedenlerle hükmün taraflar yararına BOZULMASINA, ödediği peşin temyiz harcının isteği halinde temyiz eden davacıya iadesine, 24.03.2021 tarihinde oybirliğiyle karar verildi.