[Arb. Özgür Koca]

İstinabe Suretiyle Satışta Satış İsteyen Alacaklının Teminat Muafiyetini Hangi İcra Dairesi Değerlendirir?

İcra ve İflas Kanunu'nun 360. maddesi, haczedilen malın takibin yapıldığı yer dışında bulunması hâlinde satışın talimat yoluyla yapılmasını öngörür: "Haczedilen mallar başka bir yerde bulunduğu takdirde satış, istinabe suretiyle yapılır. Artırma ve ihaleye mütedair ihtilaflar istinabe olunan icra dairesinin tabi bulunduğu icra mahkemesince hallolunur." Kanunun 114. maddesi de satış ilanında "satış talep eden ve artırmaya katılmak isteyen alacaklının, en geç artırma süresinin bitiminden önceki iş günü mesai bitimine kadar satışı yapan icra dairesine müracaat etmesi hâlinde alacağın teminatı karşıladığı miktar kadar kendisinden teminat alınmayacağı, açık artırmalarda Hazinenin teminat göstermekten muaf olduğu" hususlarının gösterilmesini ister. Bu iki hüküm birlikte okunduğunda, teminat muafiyetini değerlendirecek merciin talimat (istinabe olunan) icra dairesi olduğu sonucuna ulaşılır. Birinci olarak, 114. madde muafiyet için başvurunun açıkça "satışı yapan icra dairesine" yapılmasını şart koşar ve istinabe yoluyla satışta satışı yapan daire talimat dairesidir. İkinci olarak, teminat artırmaya katılmanın ön şartıdır. Bu nedenle 360. maddedeki "artırma ve ihaleye mütedair" konular arasında yer alır. Muafiyet talebinin kabulüne veya reddine ilişkin işleme karşı şikâyet ile bu işleme dayanan ihalenin feshi talebi de talimat dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesince incelenir. Böylece işlemi yapan daire ile o işlemi denetleyen mahkeme aynı yer olur.

Bununla birlikte, muafiyetin kapsamını belirleyen veriler esas takip dosyasındadır. Bu veriler alacaklının satış isteyen sıfatı, ihale tarihi itibarıyla güncel alacak miktarı ve haciz sırasıdır. Bu nedenle esas icra dairesi bu konuda karar veren değil, bilgi sağlayan konumdadır. Esas dairenin satış talimatı yazısına alacaklının satış isteyen alacaklı olduğunu ve güncel dosya hesabını eklemesi, talimat dairesinin değerlendirmesini kolaylaştırır. Talimat dairesi, süresi içinde yapılan başvuru üzerine bu bilgileri ve malın kaydındaki diğer hacizleri dikkate alarak alacağın teminatı hangi miktarda karşıladığını belirler. Karşılanmayan kısım için alacaklıdan teminat ister. Kanun metni Hazine bakımından herhangi bir başvuru şartı aramadığından, Hazinenin muafiyeti doğrudan uygulanır. Bu muafiyetin uygulanması da artırmayı yürüten talimat dairesinin görevidir. Buna karşılık ihale bedelinin alacaklılara paylaştırılması ve sıra cetvelinin düzenlenmesi artırma ve ihale aşamasından sonraki bir aşamadır. Bu iş 360. maddenin kapsamı dışında kalır ve esas icra dairesinin görevinde devam eder.

Uygulama da bu yöndedir. Esas icra dairelerinin satış talimatlarında, Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi'nin 26.01.2024 tarihli, 2024/154 Esas, 2024/267 Karar sayılı kararı ile Yargıtay 12. Hukuk Dairesi'nin 15.05.2024 tarihli, 2024/2950 Esas, 2024/4827 Karar sayılı kararı dayanak gösterilmektedir. Bu talimatlarda, rehin alacak miktarı ihale teminatını karşılıyorsa rehin alacaklısının ihaleye teminatsız katılabileceği belirtilmektedir. Ancak bu katılım talebinin, Kanunun 114. maddesindeki "...satışı yapan icra dairesine müracaat etmeleri hâlinde alacağın ... teminatı karşıladığı miktar kadar kendilerinden teminat alınmayacağı" hükmü gereğince talimat müdürlüğünce değerlendirilmesi istenmektedir. Görüldüğü üzere esas icra dairesi, teminatsız katılım konusunda kendisi karar vermemekte, değerlendirmeyi artırmayı yürüten talimat dairesine bırakmaktadır. Bu kararlar, satış isteyen alacaklının yanında ortaklığın giderilmesi satışlarında pay sahibini de kapsayan önceki metin döneminde verilmiştir. Yürürlükteki metinde pay sahibine yer verilmemiştir. Ancak "satışı yapan icra dairesine müracaat" ifadesi korunduğundan, teminatsız katılım talebini talimat dairesinin değerlendireceği ilkesi aynen geçerlidir.

İcra Müdürü Özgür KOCA